Help i ennill y blaen ar sgamwyr.

Does dim ots gan dwyllwyr. Fe wnân nhw bigo ar unrhyw un.

Gall unrhyw un ohonom gael ein twyllo. Mae troseddwyr yn targedu pobl ar-lein ac yn eu cartrefi, gan chwarae ag emosiynau dioddefwyr fel arfer cyn dwyn arian neu ddata personol.

Ond mae yna rywbeth y gallwn ni wneud. Drwy fod yn wyliadwrus a stopio, meddwl ac ystyried wrth ymwneud â rhywun, gallwn helpu amddiffyn ein hunain ac eraill rhag twyll.

Ar y dudalen yma:
Ydych chi mewn perygl o gael eich twyllo?
Sut i stopio twyll
Diogelu eich hun rhag twyll
Rhoi gwybod am dwyll a’i oroesi

Oeddech chi’n gwybod?

Mewn blwyddyn, mae 1 o bob 17 oedolyn yn Lloegr a Chymru’n cael eu twyllo.

*Ffynhonnell: Arolwg Trosedd Lloegr a Chymru, y flwyddyn hyd at Fedi 2023

Ydych chi mewn perygl o gael eich twyllo?

Mae’r byd wedi newid, sy’n golygu fod y modd mae twyllwyr yn gweithredu wedi newid. Yma rydym yn datgelu pam y gallech chi fod mewn mwy o berygl nag a feddylioch chi.

Mae ein bywydau ni fwyfwy ar-lein

Cynigia’r rhyngrwyd fwy o gyfleoedd nag erioed o’r blaen i dwyllwyr dargedu pobl wrth siopa, bancio, chwarae gemau, canlyn, rhwydweithio a mwy.

Mae’n mynd yn fwyfwy anodd adnabod twyll

Mae twyllwyr yn dod yn fwy soffistigedig wrth ddynwared cwmnïau dilys eraill, pobl neu frandiau. Erbyn heddiw, gall e-bost, hysbyseb neu wefan ffug edrych yn hynod gredadwy os nad ydych chi’n gwybod beth i chwilio amdano.

Mae’r rhyngrwyd yn datgelu mwy amdanom nag erioed o’r blaen

Gall bron unrhyw weithgaredd ar-lein adael ‘ôl troed digidol’ y gall troseddwyr ei ddefnyddio i ddysgu mwy am ein ffordd o fyw, perthnasoedd a’n diddordebau. Gallant wedyn chwarae ar ein hemosiynau neu ennill ein hymddiriedaeth, gan wneud y twyll yn fwy credadwy.

Sut i atal twyll

Mae mathau newydd o dwyll yn ymddangos o hyd ond defnyddir rhai tactegau seicolegol yn gyffredin iawn gan dwyllwyr. Drwy fod yn ymwybodol ohonynt, mae’n bosib i chi adnabod twyll. Cadwch lygad allan am negeseuon, galwadau ffôn neu hysbysebion sy’n defnyddio’r tactegau canlynol.

Awdurdod / llais y gellir ‘ymddiried’ ynddo

Ydy’r neges yn honni dod wrth rywun swyddogol? Gall troseddwyr esgus bod yn berson pwysig neu’n sefydliad adnabyddus, am eu bod yn gwybod eich bod yn fwy tebygol o dalu sylw i enw cyfarwydd.

Brys ffug

Oes sôn am addewid o wobr neu fudd o ymateb o fewn amser cyfyngedig? NI DDYLID ymddiried yn unrhyw un sy’n ceisio eich brysio i ddod i benderfyniad.

Emosiwn

Ydy’r neges yn defnyddio iaith sy’n gwneud i chi deimlo’n ofnus, gobeithiol neu chwilfrydig? Bydd troseddwyr yn aml yn chwarae ar emosiynau er mwyn gwneud i chi ddilyn eich calon yn hytrach na’ch pen.

Prinder

Ydych chi’n cael cynnig rhywbeth prin neu’n anodd cael gafael ynddo? Tocynnau ar gyfer cyngerdd neu wyliau anhygoel? Bydd troseddwyr yn aml yn defnyddio’r ofn o golli cyfle er mwyn gwneud i chi ymateb yn sydyn.

Digwyddiadau cyfredo

Ydy’r neges yn ymddangos yn amserol? Bydd troseddwyr yn aml yn manteisio ar straeon newyddion cyfredol, digwyddiadau mawr neu adegau penodol o’r flwyddyn i wneud i’w cais ymddangos yn fwy gwir a pherthnasol.

Adeiladu perthynas

Oes rhywun yn dangos diddordeb penodol ynoch chi, eich teulu neu eich amgylchiadau? Bydd twyllwyr yn aml yn ceisio ennill eich ymddiriedaeth drwy sôn am ddiddordebau ar y cyd cyn gofyn i chi am arian neu wybodaeth bersonol – cyn i chi hyd yn oed eu cyfarfod nhw wyneb yn wyneb.

Diogelu eich hun rhag twyll

Dyma rhai o’r pethau pwysicaf y gallwch eu gwneud i’ch amddiffyn eich hun, eich anwyliaid a’ch busnes rhag twyll.

Amddiffyn rhag twyll ar-lein

Mae’r rhyngrwyd yn fan llewyrchus iawn ar gyfer troseddwyr sydd eisiau dwyn eich arian a’ch manylion personol. Dyma rai o’r mesurau amddiffynnol pwysicaf y gallwch chi eu cymryd er mwyn lleihau’r perygl o dwyll ar-lein.

  • Creu cyfrineiriau cryf drwy ddefnyddio ‘tri gair ar hap’
  • Defnyddiwch gyfrinair gwahanol ar gyfer eich cyfrif e-bost
  • Defnyddiwch reolwr cyfrinair i nodi gwahanol gyfrineiriau
  • Defnyddiwch ddilysiad dau gam (2SV) ar eich cyfrifon pwysicaf
  • Diweddarwch eich meddalwedd
  • Defnyddiwch feddalwedd gwrthfeirws

Amddiffynnwch eich hun rhag e-byst gwe-rwydo, negeseuon a galwadau ffôn

‘Gwe-rwydo’ yw pan fydd troseddwyr yn defnyddio e-byst, negeseuon neu alwadau ffôn ffug i dwyllo pobl i drosglwyddo arian, gwybodaeth bersonol neu fynediad i’w dyfais. Dyma ambell gyngor er mwyn lleihau’r perygl o gael eich twyllo.

  • Dylech osgoi gor-rannu eich manylion personol ar y cyfryngau cymdeithasol, gan y gellid defnyddio’r rheini i wneud ymosodiad gwe-rwydo’n fwy credadwy
  • Byddwch yn amheus o gynigion anhygoel, â chyfyngiadau amser sy’n eich annog i ymateb yn sydyn
  • Peidiwch â chlicio ar ddolenni heblaw eich bod yn ymddiried yn ffynhonnell y neges
  • Peidiwch byth â rhannu cyfrinair, PIN neu god untro yn llawn
  • Peidiwch â rhuthro i wneud penderfyniad sydyn – cymerwch eich amser i oedi, meddwl a gwirio os yw’r alwad ffôn neu’r neges yn wir
  • Cysylltwch â’r person neu’r cwmni yn uniongyrchol, gan ddefnyddio rhif ffôn y gwyddoch ei fod yn gywir

Os ydych wedi derbyn rhywbeth nad yw’n teimlo’n iawn, STOPIWCH!

  • Peidiwch â chlicio ar unrhyw ddolenni
  • Peidiwch â datgelu unrhyw fanylion personol na manylion banc
  • Torrwch y cysylltiad os oes angen
  • Dywedwch wrth deulu a ffrindiau er mwyn eu hysbysu

Os ydych wedi colli arian, cysylltwch ag Action Fraud, neu ffoniwch Police Scotland ar 101

Adrodd am a goroesi twyll

Os ydych chi wedi dioddef o dwyll yn Lloegr, Cymru neu Ogledd Iwerddon, cysylltwch ag Action Fraud nawr. Gallan nhw hefyd cynnig cefnogaeth ymarferol ac emosiynol i’ch helpu i ymdopi â’r profiad, yn cynnwys camau i gael yr arian neu’r data a gollwyd yn ôl.

Cysylltu ag Action Fraud

Os ydych chi yn yr Alban, cysylltwch â Police Scotland ar 101

Partneriaid yr ymgyrch

Llywodraeth y DU sy’n gyfrifol am yr Ymgyrch Genedlaethol yn Erbyn Twyll mewn partneriaeth â Heddlu Dinas Llundain, y Ganolfan Seiberddiogelwch Genedlaethol a’r Asiantaeth Droseddu Cenedlaethol.

Action Fraud

Dyma ddolen i fynd â chi at wefan arall

National Cyber Security Centre (NCSC)

Dyma ddolen i fynd â chi at wefan arall

National Crime Agency (NCA)

Dyma ddolen i fynd â chi at wefan arall